HSP en werken met overtuigingen
Iedereen heeft overtuigingen. Gedachten over jezelf, anderen en de wereld die in de loop van je leven zijn ontstaan. Sommige overtuigingen helpen je vooruit. Andere kunnen je juist klein houden, zonder dat je je daar bewust van bent. Voor HSP'ers kunnen overtuigingen soms extra sterk doorwerken. Omdat je situaties diepgaand verwerkt, kan een ervaring veel betekenis krijgen. Een opmerking van vroeger kan bijvoorbeeld jarenlang invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt.
Wat zijn overtuigingen?
Een overtuiging is een gedachte of idee dat je als waarheid bent gaan zien.
Bijvoorbeeld:
- Ik moet het iedereen naar de zin maken.
- Ik mag geen fouten maken.
- Ik ben verantwoordelijk voor hoe anderen zich voelen.
- Ik moet sterk zijn.
- Als ik nee zeg, stel ik iemand teleur.
- Ik ben te gevoelig.
Vaak staan deze overtuigingen zo op de achtergrond dat je ze niet eens meer opmerkt. Toch kunnen ze bepalen hoe je situaties interpreteert en welke keuzes je maakt.
Waar komen overtuigingen vandaan?
Overtuigingen ontstaan door ervaringen, opvoeding, verwachtingen en gebeurtenissen in je leven. Misschien kreeg je vroeger vaak te horen dat je gevoelig was. Of je hebt geleerd dat je vooral lief, behulpzaam of sterk moest zijn. Als HSP'er kun je opmerkingen en ervaringen diep opnemen. Daardoor kunnen bepaalde boodschappen een stevige plek krijgen in je beeld van jezelf. Dat betekent niet dat deze overtuigingen de waarheid zijn. Het zijn interpretaties die je in de loop van je leven hebt ontwikkeld.
Helpt deze overtuiging mij nog?
Een belangrijke vraag bij het werken met overtuigingen is: Is deze overtuiging nog helpend voor mij? Stel dat je de overtuiging hebt: ‘Ik moet altijd rekening houden met anderen.’ Deze gedachte kan ervoor zorgen dat je zorgzaam en betrokken bent. Een mooie kwaliteit. Maar wanneer je daardoor voortdurend je eigen behoeften opzijzet, kan dezelfde overtuiging je in de weg gaan staan. Je kunt dan onderzoeken:
Wat kost deze overtuiging mij?
Wat levert deze mij op?
En wat zou ik liever willen geloven?
Een overtuiging onderzoeken
Een eenvoudige oefening is om een gedachte die regelmatig terugkomt op te schrijven. Bijvoorbeeld: ‘Ik mag geen fouten maken.’
Vraag jezelf vervolgens:
- Waar komt deze overtuiging vandaan?
- Wanneer merk ik dat deze gedachte actief wordt?
- Wat doe ik wanneer ik hierin geloof?
- Is deze overtuiging altijd waar?
- Wat zou ik tegen een goede vriend(in) zeggen die dit over zichzelf denkt?
Kijk daarna of je de overtuiging kunt veranderen in een gedachte die realistischer én vriendelijker is. Bijvoorbeeld: ‘Ik hoef niet perfect te zijn. Van fouten kan ik leren.’ Het gaat er niet om dat je jezelf iets moet wijsmaken. Een nieuwe overtuiging moet voor jou geloofwaardig voelen.
Van moeten naar mogen
Voor veel HSP'ers ligt er onder overtuigingen een sterk gevoel van moeten.
Ik moet sterk zijn.
Ik moet rekening houden met anderen.
Ik moet doorgaan.
Ik moet het goed doen.
Een belangrijke stap kan zijn om daar eens mogen tegenover te zetten.
Ik mag rust nemen.
Ik mag mijn grens aangeven.
Ik mag gevoelig zijn.
Ik mag van gedachten veranderen.
Ik mag kiezen wat bij mij past.
Werken met overtuigingen betekent uiteindelijk dat je bewuster gaat kiezen welke gedachten je wilt meenemen in je leven. Niet iedere gedachte die je hebt, hoef je te geloven. Je mag onder- zoeken welke overtuigingen jou werkelijk helpen om jezelf te zijn.
Hoe buig je een overtuiging om?
Een overtuiging verander je niet zomaar door het tegenovergestelde te denken. Het helpt om eerst te onderzoeken of de overtuiging nog bij je past. Bijvoorbeeld: Oude overtuiging: ‘Ik moet altijd voor anderen klaarstaan.’
Vraag jezelf:
- Is dit echt altijd waar?
- Waar komt deze overtuiging vandaan?
- Helpt deze gedachte mij nog?
Zoek daarna een realistische en helpende gedachte: ‘Ik mag er voor anderen zijn én goed voor mezelf zorgen.’
Vervolgens oefen je met deze nieuwe overtuiging in kleine stappen. Bijvoorbeeld door niet meteen ‘ja’ te zeggen, maar eerst tijd te nemen om na te denken. Een overtuiging verandert wanneer je haar niet alleen anders gaat denken, maar ook anders gaat ervaren en handelen.